BENZER ya da KOPYA TASARIMLAR (veya Template tasarımlar Özgün Tasarım sayılır mı?)

Çoğumuz kendimizi TASARIMCI görüyoruz. Kimse kendisine PC veya Mac Operatörlüğünü layık görmüyor...

Kimse yoğurdum ekşi, ayranım ekşi demiyor. Eğitim, tahsil, okul, ders, çıraklık, kalfalık, ustalık gibi kavramlar dışlanmış, gereksiz görülmüş ve tu kaka edilmiş durumda...

Büyük bir çoğunluk “sen yetenekliysen eğitim önemli değildir, sen kendini grafiker olarak görüyorsan grafikersin” şeklinde konuşuyor.

Kimse “ben program biliyorum ama tasarım bilmiyorum” diyemiyor.

Şimdi de acayip bir kavram olarak; “Tasarım Bilmeyen Grafiker” deyimi çıktı. Tasarım bilmeyene GRAFİKER; tasarım bilene ise TASARIMCI GRAFİKER deniyormuş.

Sanki grafiker, tasarım bilmese de olur gibi. Mac veya Pc operatörlerini GRAFİKER diye yutturma metodu...!

Peki ARAKÇI grafiker yok mu? Tasarım yapamayan ama TASARIM adına KOPYA yapan, esinlenme, uyarlama, adaptasyon adı altında ÇALMA ÇIRPMA işler yapan sonra da BUNU BEN YAPTIM NASIL OLMUŞ diyerek övünüp kendini GRAFİKER sananlar yok mu?

Vardır ve onlar kendini bilirler.

BU kardeşlerimiz, açıkça ve dürüstçe “şu tasarımımı şuradan esinlendim ve şu şekle çevirdim. İlk haliyle başka sanatçıya, son haliyle ile bana aittir”, diyebilme cesaretini gösterebiliyorlar mı?

Template şablonlar kullanıp sadece logolarını değiştirmek tasarım mıdır?
Bir kompozisyon bulup sadece metinlerini değiştirmek tasarım mıdır?

O template'in o firma için uygun olduğunu bilebilmek ve o firmaya o şablonun cuk oturduğunu tespit edebilmek de bir tasarımcılıktır, yaratıcılıktır deniyorsa birden fazla grafiker veya firma o şablonu, o görseli kullanırsa sonuç ne olur?

Bir template görseli bulan Mehmet onun metnini değiştirirse, aynı template'i bulan Ahmet de başka bir metin koyarsa aynı template'li veya aynı clip art'lı veya aynı fotoğraflı iki ayrı tasarım, iki ayrı firmaya yapılmış olursa, bunun hukuki sonuçları ne olur?

Template kullanmak yaratıcılığı öldürüyor mu?

Grafik Tasarımcılığın çok kolay bir meslek olarak algılanmasında bu HAZIR (ve bedava) ŞABLON GÖRSELLERİN etkisi var mıdır?

Genellikle fotoğraflar için ödenen tek kullanımlık, çok kullanımlık telif hakkı bedelleri, clip artlar veya template görseller için de söz konusu olmalı mıdır?

Yoksa artık telif hakkı kavramı tarihe mi karışmıştır?

Modifikasyon, değiştirme, uyarlama veya esinlenme ile kopya etme arasında ne farklar vardır? Aynı fikir, aynı konsept değişik tasarımcılar tarafından nasıl benzer biçimlerle ele alınmıştır? Rastlantısal benzerlik olabilir mi?

Bunlar burada tartışılmalıdır, sergilenmelidir. Meslek böyle ilerler.

LÜTFEN, gözümüze çarpan ve en hafif deyimiyle BENZER olduğunu düşündüğümüz GRAFİK ÜRÜNLERİ burada sergileyelim.

Sergileyelim ki, tasarımın bir FİKİR ve SANAT ESERİ olduğu daha iyi anlaşılsın.
Sergileyelim ki, tasarımın CİDDİ ve ÖNEMLİ bir İŞ olduğu daha iyi anlaşılsın.
Sergileyelim ki, tasarımın bir TELİF HAKKI olduğu daha iyi anlaşılsın.
Sergileyelim ki, tasarımın ve tasarımcının DEĞERİ daha iyi anlaşılsın.
Sergileyelim ki GERÇEK TASARIMCILAR daha iyi koşullara SAHİP olsun.

İlk örnek olarak oğlum Erdem Çağla’nın şans eseri bulduğu template tasarımları sunuyorum. Bu konu onun yukarıdaki soruları bana sorması üzerine açılmıştır. Tek başıma yeterli cevapları veremeyeceğimi düşünerek, doğruları hep beraber bulalım istedim. "Sergileyelim ki" ifadesiyle başlayan 5 adet yorum bana aittir. Sorular büyük çoğunlukla oğlumun, mektubun bütünündeki yorumlar benim ifadelerimdir.

Saygılarımla.

Faruk ÇAĞLA

Bunun adına hırsızlık denir... Gerçi "template" deniyor korkarım.

Bunun adına hırsızlıktan tutunda ticari ahlaksızlığa kadar pek çok şey sölenebilir bu ve benzeri olaylar hayatımız her alanına girmiş durumda giyindiğimiz kazaktan kullandığımız otomobile her sektörde var...

Bu gibi durumlar yasayla kanunla hallolur sorunlar değiller malesef tamamen bir oto kontrol ve ahlak meselesi....

Hocam çok güzel bir konuya değinmişsiniz fakat ben şöyle bi düşünce içerisindeyim. Sizin deyiminizle ''ARAKÇILIK'' olayı sadece bu sektörde mevcut değildir. Bugun diğer sektörlere bakıldığındada aynı sonuçları görmek mümkündür. Hepimizin bildiği SONY isimli markayı örnek olarak ele alayım. Bir benzeri olarak SONYA çıktı, SUNNY çıktı çıktıda çıktı... Mesala yine hepimizin bildiği NOKİA cep telefonları. Çinli arkadaşlar bu olayı abartıp NOKİA markası ile telefon üretmeye başladılar. Bu olay bence artık dünya çapında sıkıntı yaratmakda. He bizim için önemli olan tabiki bizim sektörümüzdür elbette ama bu tüm sektörlerin kanayan yarası bence. Saygılar.

♥

♥

BU kardeşlerimiz, açıkça ve dürüstçe “şu tasarımımı şuradan esinlendim ve şu şekle çevirdim. İlk haliyle başka sanatçıya, son haliyle ile bana aittir”, diyebilme cesaretini gösterebiliyorlar mı?

Template şablonlar kullanıp sadece logolarını değiştirmek tasarım mıdır?
Bir kompozisyon bulup sadece metinlerini değiştirmek tasarım mıdır?

O template'in o firma için uygun olduğunu bilebilmek ve o firmaya o şablonun cuk oturduğunu tespit edebilmek de bir tasarımcılıktır, yaratıcılıktır deniyorsa birden fazla grafiker veya firma o şablonu, o görseli kullanırsa sonuç ne olur?

Bir template görseli bulan Mehmet onun metnini değiştirirse, aynı template'i bulan Ahmet de başka bir metin koyarsa aynı template'li veya aynı clip art'lı veya aynı fotoğraflı iki ayrı tasarım, iki ayrı firmaya yapılmış olursa, bunun hukuki sonuçları ne olur?

Template kullanmak yaratıcılığı öldürüyor mu?

Grafik Tasarımcılığın çok kolay bir meslek olarak algılanmasında bu HAZIR (ve bedava) ŞABLON GÖRSELLERİN etkisi var mıdır?

Genellikle fotoğraflar için ödenen tek kullanımlık, çok kullanımlık telif hakkı bedelleri, clip artlar veya template görseller için de söz konusu olmalı mıdır?

Yoksa artık telif hakkı kavramı tarihe mi karışmıştır?

Modifikasyon, değiştirme, uyarlama veya esinlenme ile kopya etme arasında ne farklar vardır? Aynı fikir, aynı konsept değişik tasarımcılar tarafından nasıl benzer biçimlerle ele alınmıştır? Rastlantısal benzerlik olabilir mi?


Arkadaşlar;
Yukarıda sorulan sorulara cevap vermenizi çok isterdim.

BU soruların cevaplarını hep birlikte bulmaya çalışalım isterdim.

Oysa öyle yapılmıyor.

Soruların cevapları olarak sadece "hırsızlık" , "ahlaksızlık" veya "kanayan yaradır" şeklindeki yorumlar sizce yeterli midir?

Faruk hocam gösterdiğiniz örneklerin tamamında ne bir esinlenme var ne de örnek alınıp, çalışan tarafından üzerine bir ekleme var. Çalışmalar bir ötekinin bire bir kopyesi. Bu davranışı meslek ahlakına uygun bulmuyorum, zaten bunun kimse tarafından ahlaki bulunabileceğini zannetmiyorum. Bu çalışmaları sipariş eden müşteri bile durumu farketseydi, kazıklandığını düşünüp duruma itiraz edip, hakkını arardı.

Grafik tasarım, bir sanattır bunun kaçarı yok, bunu lami cimi olmadan kabul edersek olaya çok daha basit bir açıdan bakarız. Sanatta en önemli kural ne diyor: Sanat eseri özgün olmalıdır. Eğer tezimizi bu cümlenin anlamı üzerine inşa edersek ortaya şu sonuç çıkıyor. Biz eğer kendimizi grafik tasarımcı olarak kabul ediyorsak, önce sanatçı ahlakına sahip olmalıyız, ödün vermeyeceğimiz tek şey, ilk baştada sözünü ettiğimiz ÖZGÜNLÜK olmalıdır.

Sanatçı düşünerek hayatını kazanan insandır, sanatçının sermayesi fikirleridir. Bir sanatçının fikrini çalmakla, bir şirketin kasasından para çalmak arasında herhangi bir fark görmüyorum. Bir insanın evini soymak ne kadar gayrı ahlaki ise, bir fikri kopyeleyip satma arasında herhangi bir fark göremiyorum.

Görsel sanatlarda, legal sayılabilecek tek olgu esinlenmedir diye düşünüyorum ben. Büyük üstat Mimar Sinan'dan tutunda, Picasso'ya varıncaya kadar birçok sanatçı bir başkalarından esinlenmişler ama bu dozajı çok iyi ayarlayıp, asla esinlendikleri yerin gölgesi altında kalmamışlardır. Eserlerinde hep kendi orjinalitelerini ön plana çıkarmayı başarmışlardır.

Sanatta kolaycılık diye birşey yoktur, birşeyi ya yaparsın yada yapamazsın. Her sıkıştığında biryerlere saldırırsan, çekirge bir sıçrar iki sıçrar durumuna düşmekten kurtulamazsın. Zaten bu ARAKLAMA tasarım olayına giren tasarımcı müsveddelerinin ünlü bir sanatçı olma gibi hedefleride olduğunu sanmıyorum, onlar sadece günü kurtarma peşindeler, fakat işin acı yönü bu yöntem gerçek tasarımcıların canını yakmaya başladı. Gerçekten düşünen ve emek veren, sayısı bir elin parmakları kadar olan bu değerli insanlar, bu tarz düşünen, sayısı tahminlerden çok çok fazla insan tarafından huzursuz ediliyorlar. Şu anda Türk Grafik Tasarımı aşırı bir kaotik durum yaşamaktadır. Dijital rüzgarın yarattığı, sanal grafiker rüzgarı heryandan esmekte. Yani tabiri caizse tüfek icat oldu mertlik bozuldu sözü, grafik tasarım alanının heryanında yankılanmaktadır.
Üç ayda grafiker yetiştirdiğini iddia eden kurslar memleketin heryanında mantar gibi bitmekte. Üstelik bu kursların ilanları GMK tarafından desteklenen dergide yayınlanmaktadır.
Belki bu kurslardan mezun olan bazı arkadaşlarımızda bu yazıyı okumaktalar belkide bana kızmaktalar ama lütfen beni affetsinler, size verilen sertifika veya belgelerde yazan grafiker ünvanı grafik tasarımcıyı ifade etmekte, grafik tasarımcıda sanatçıyı ifade ettiğinden 3 ay gibi bir sürede bu ünvanı elde etmek 10 dakikada jet pilotu olmakla eşdeğerdir. Ben 4 yıllık sanat eğitimime ve 22 yıllık sanat eğitimciliğime rağmen inanın buna yürekten söylüyorum, grafik tasarımcılığıma şüphe ile bakıyorum.

Dilimize sahip çıkalım.
Takıldığımız yerlerde alttaki linki tıklayalım.

Cahit hocam, ağzınıza fikrinize sağlık.
Zaten canı yanmamışlardan pek ses çıkmıyor.

Hele sessiz kalıp da bilerek veya bilmeyerek can yakmaya devam edenlerden hiç söz etmiyorum.

Denizde boğulmasın diye elbiselerinizle suya atlayıp kurtarmaya çalıştığınız yüzme bilmeyen kişinin kendini kurtarma çırpınışlarıyla sizi boğması ve sonra kendi sonunu hazırlaması gibi felaket bir cehaletin içindeler.

Tasarım da fast food hale dönüştü, veya biz çağın çok gerisinde kaldık.

Eskiden bilgisayar bilmiyordum, o yüzden aç kalıyorum sanıyordum. Sonra bilgisayar öğrendim, yine aç kalınca uyandım.

Dürümcülerin, lahmacuncuların veya hamburgercilerin ortasında Lezzet lokantası sinek avlayacak, çünkü lezzet diye bir kavram unutulmuş.

Sizin amblemlerinizi çok beğeniyorum, altıgen şekline soktuğunuz turuncu eli, daireyi kavramış diye Fire Fox'un amblemine benzetenler bile oldu, bence hiç alakası yok. FireFox'taki yanan tilkinin çembere sarılmış halidir. O eli öyle kusursuz stilize edebilecek kaç tasarımcı çıkar içimizde? Üstelik o elin çemberi yakalayıp sıkıca tutması ve formundan taviz vermeden altıgen şeklini de koruması...

Hazır clip artı bulup koymaya benzemez bu işler. Derin bir klasik desen bilgisi ile kıvrak bir piktogram stilize esnekliği gerektirir.

Neyse iki sağırlar birbirini ağırlar demesinler diye kısa kesiyorum; N'olcak bu gerçek tasarımcıların hali?

Fikir ve Sanat Eseri Sahibi olmuş, gerçek tasarımcıları kim koruyacak hocam?

Başkasından template görsel alıp üzerine yazı döşeyen sanal tasarımcılar şöyle dursun, bir kere yaptığımız bir broşürün defalarca bill board halini, afiş halini bizden izin almadan kullananlara ne yapacağız?

Bir bestecinin bir şarkıcının eseri bir defa parası ödenince bu kadar sonsuza kadar bedava kullanılıyor mu?

Ya da broşürünü bize bastırırsan tasarımını bedava yaparız diyenlere ne yapacağız?

Ya da verdiğim resimli örneklerdeki işlerin arak tarak olduğunu bilip de çok ucuz fiyat olsun da arak olsun farketmez diyen müşterilere ne yapacağız?

Saygıyla.

Bir firma için reklam anlaşması yapmıştı çalıştığım bir ajans. Bilboard çalışmıştım. Daha sonra anlaşma fesh edildi. Ama benim yaptığım bilboard çalışmasını müşteri daha sonra bir dergi reklamı olarak kullanmak istediğini söyledi. Bizim firma kabul etti. Ancak dergide çıkacak olan reklamda ajansımızın logosu bulunacaktı. Tasarım'ın bize ait olduğu belli olsun diye. Sonuçta dergi de reklamcı. Sonuç: Benim reklamım çıkmadı. Aynısının bir değişiği sayfadaydı. Şablon tamamen aynı sadece bir tek fotoğraf değişik.
Bana müdürüm bir keresinde şunun gibi bir logo istiyorum diye tuttu bir logo getirdi. Bakmadım bile. Logo istiyorsanız çalışayım, Görelim dedim. Bir ara müdürümle "ben hırsız değilim" "yapar mısın? demiyorum, yapacaksın" "Ya giderim ya da yapmam" diye karşılıklı yüksek sesli bir diyaloğa girdik. İşimden de olmadım, hırsız da olmadım. Kendim olmazsam hangi başarısızlık benimdir ki, içten üzüleyim; hangi başarım beni mutlu eder.
Nihayetinde bu yara mara değil. Yara kazalar sonucu oluşur insanda. Bu bilinçli birşey. Tamamen kişilerin ( özel ya da tüzel ) sahip oldukları ya da olamadıkları meziyetlerle ilgili.

Değerli Üstadlar ve Arkadaşlar;

Oldukça ciddi olan bu konu, o kadar fazla destekçiyle meydana çıktı ki, hani derler ya:
"Yanlış Sürekli Sapılınca, Doğru Unutulur, İnsanlara Doğru Gelir", aynen o durumdayız.

Öncelikle, Tasarım yaptığını, düzeltiyorum "Ucuza Tasarım(!)" yaptığını iddia edenler yüzünden, müşteri kaybediyoruz. Yeterince Emek vermeden çalışan insanlar, hem piyasayı düşürüyorlar, hemde müşterilerimizi elimizden alıyorlar.

Dünyada en pahalı ürün "Fikir" dir, iyiyi düşünürseniz gerisi zaten gelir. İstanbul'da olanlar Topkapı Matbaacılar sitesini bilirler, Elinde Çanta ile çalışan insanları.

Tamam, herkes Ekmek Kavgasında, Doğru kabul ediyorum ama, Matbaacılıkta kar unsuru neredeyse kalmadı. Bir işi yaparken verebileceği fireleri düşünerek, yapılan bir yanlışın dönüşünü düşünerek fiyat veremiyorsunuz. Çünkü sizin maliyetinizin bile altına verilen fiyatlar var. En basit örneği, "Çok Renkli Kartvizit"ler. Sadece firma ismi, adres telefon değiştirilerek, baskıya alınıyor. Bir dizgi bile sayılamayacak şekilde!

Neden tercih ediliyorlar, 1000 adedini 10Ytl fiyata veriyorlar da ondan. Nasıl, bir toplu basım yapan mekana verip, diğer işlerin yanına ekleyerek, 4 - 5 Ytl ye malederek...

Konuyu fazla saptırmadan detaylar ile uzatmadan son veriyorum. Yazacak o kadar çok şey var ki . . .

25 senelik "ETİ PUF" ürününü koskoca Ülker alıp kopyalıyorsa, çok fazla dicek bir şey yok.