ORGANİK TARIMIN TARİHÇESİ

Artan nüfusun beslenmesi için teknolojik gelişmeler ve tarımda geliştirilen üretim artırıcı teknikler, üreticileri tarımsal üretimde birim alandan en kısa sürede mümkün olan en fazla verimi elde etmeye yöneltmiştir. Bu durum, ürün artışı yanında gelebilecek sorunlarında göz ardı edilmesine yol açmıştır.
1974'de "Uluslararası Organik Tarım Hareketleri Federasyonu (IFOAM)" Kurulmuştur. IFOAM tarafından 1998 yılında temel ilkeler geliştirilmiş ve bunlar günümüz organik tarım uygulamalarında kabul görmüştür. Ülkemizde organik üretim 1980'li yılların ikinci yansından itibaren Avrupalı alıcılardan gelen talepler ile başlamıştır.
ORGANİK TARIMI ZORUNLU KILAN BAZI SORUNLAR

Gerek gübrelerin, gerekse tarım ilaçlarının bilinçsizce kullanımı, bitkisel üretimde verim artışının yanında kalitesiz, insan sağlığını ve çevreyi tehdit edecek ürünlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur.
Mevcut tarım alanlarındaki verimin artırılmasında kimyasal gübreler önemli rol olmakla birlikte, aşırı kullanımlar çevresel bozulmalara neden olmuştur. Özellikle toprağın derinliklerine sızan fosfor ve nitrat, tatlı su kaynaklarına ulaşmış, neticede, insan, evcil hayvan ve yaban hayatı açısından ciddi problemler ortaya çıkmasına yol açmıştır.

Günümüzdeki iklim değişikliği problemi, genel olarak yenilenemeyen doğal kaynakların yakılması sonucu oluşan ve sera gazı diye tabir edilen gazların atmosferde birikmesi sonucu ortaya çıkmaktadır.

Organik tarım yapılan topraklar derin bir üst tabakaya sahiptir ve önemli ölçüde organik madde içermekte ve geleneksel tarıma göre daha az erozyona maruz kalmaktadır. Son yıllarda dünya tarım alanlarının üçte biri çöl haline dönüşmüş, çayır ve ormanlık alanlardan kazanılan tarım alanları verimsiz hale gelmiştir.

ORGANİK TARIMIN İLKE VE AMAÇLARI

1) Organik üretim yapan tarım işletmesinin kendi kendine yeterliliği sağlanmalıdır. Bunun için toprak, bitki, hayvan ve insan arasındaki ilişkinin mümkün olduğunca işletmenin kendi içinden veya çevresinden sağlanmasına gayret edilmelidir.
2) Tarımsal üretimle beraber ortaya çıkan ve yakın çevreden temin edilen ham maddelerin ve diğer işletme girdilerinin çevreyi tehdit eden her türlü etkisi azaltılmalı veya bunlardan tamamen kaçınılmaya çalışılmalıdır.
3) Toprağın iyileşmesi ve içindeki organizmaların korunması, beslenmesi sağlanmalı; toprak sömürülmemeli; organik gübreleme yapılmalı ayrıca uygun toprak işlemleri kullanılmalıdır.
4) Bitkilerin hastalık ve zararlılara karşı direnci arttırılmalıdır.
5) Tür ve çeşit seçiminde, üretim yapılacak yerin ekolojik koşullan ve bu koşullarda hastalıklara en az yakalanma olasılıkları dikkate alınmalı. Sağlıklı, dayanıklı tohum ve fidan kullanılmalı.
6) Etkileri uzun sürede görülen önlemlerin yanında erken uyarı sistemlerinin kullanılması ve faydalı canlıların teşvik edilmesi bitki koruma kavramının önemli bir parçasıdır. Zararlılarla mücadelede biyoteknolojik yöntemler ve kültürel önlemler bitkinin sağlıklı, dengeli büyümesine ortam sağlamaktadır.
7) Toprak yapısını iyileştirici ve humus miktarını artırıcı önlemlerle beraber, çalışılan yerin koşullarına uygun toprak işleme yöntemleri ile birlikte, temel kural olarak fazla toprak işlemeden kaçınılmalıdır.
8) İşletmede hayvan sağlığı iyi, verimlilik kapasitesi yüksek olmalı, beslenme işletmenin kendi ürünleri ve yem bitkileri ile sağlanmalı, yemlere kimyasal madde katılmamalıdır.
9) Yetiştirilen hayvan miktarı kullanılan tarımsal araziye uygun olmalı ve bir hektar için bir büyük baş düşünülmelidir. Organik tarım mevcut koşullara göre hiç hayvan beslemeden de yapılabilir.
10) Tarımsal üretimde verim ve kalite arasında ters bir orantı mevcut olup, arada denge kurulmalıdır. Organik tarımda kalitenin, ürün miktarına göre öncelik aldığı unutulmamalıdır.
11) Enerjide, güneş enerjisi ve rüzgar enerjisi gibi doğal enerji kaynakları tercih edilmelidir.

ORGANİK TARIMDA KULLANIMI YASAK OLAN MADDELER ŞUNLARDIR;

• Sentetik kimyasal gübreler ve sentetik kimyasal ilaçlar.
• Depoda koruyuculuğu artıran ve hasattan sonra olgunlaşmayı teşvik edici, sentetik kimyasal maddeler.
• Bitki ve hayvan yetiştirmede hormonlar ve büyüme düzenleyici maddeler.
• Organik tarım, hiç ilaç ve gübre kullanılmadan yapılan bir tarım şekli değildir. Tarımsal üretimde bitki besin maddesi olarak materyaller ve hastalık kontrolünde kullanılabilecek ürünler belirtilmiştir.

ORGANİK TARIM NEDEN GEREKLİDİR?

Gelecek nesilleri korumak, toprak erozyonunu önlemek, işletmeyi ekonomik baskıdan kurtarmak, su kalitesini korumak, enerji tasarrufu yapmak, kimyasalların insanlar üzerindeki olumsuz etkilerinden korumak, küçük çiftçilere yardım etmek, daha iyi kaliteli ürün elde etmek, pahalı ve kısa vadeli tarım yerine ucuz ve uzun vadeli tarım için gereklidir.

ORGANİK TARIMLA KONVANSİYONEL TARIM ARASINDAKİ FARKLAR

• Geleneksel tarımda ekim nöbeti pek yapılmaz. Organik tarımda dengeli bir ekim nöbeti uygulamak zorunludur.
• Geleneksel tarımda zararlı ve yabancı otlar tamamen yok edilir Organik tarımda kontrol altında tutulmasına çalışılır.
• Geleneksel tarım hızlı organik madde ayrışması ve humus kaybına neden olur. Organik tarım korunmasını sağlar.
• Organik tarım toprak yapısını bozmaz.
• Geleneksel tarımda derin işleme yapılır ve veriminin azalmasına neden olur.
• Geleneksel tarımda gübreleme maliyeti yüksektir. Organik tarımda gübreleme maliyeti düşüktür.

ORGANİK TARIM SİSTEMİNİN AVANTAJLARI

• Çoğu yöremizde sentetik kimyasal kullanımı az olduğundan organik tarıma geçişimiz kolay olacaktır.
• Fiyatları yüksek olan kimyevi gübre, pestisit ve enerji kullanımında tasarruf sağlanır.
• Özel bilgi isteyen organik tarım modeli yeni istihdam sahaları yaratmaktadır.

Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
Ziraat Fakültesi Öğretim Görevlisi
Yrd.Doç.Dr. Şenay ÖZGEN